فیبروم رحم یا میوم رحمی، تودهای غیرسرطانی (خوشخیم) است که در داخل یا اطراف رحم رشد میکند. این تودهها از عضله صاف رحم و بافت همبند ساخته شدهاند و معمولاً در زنان در سنین باروری دیده میشوند. برآوردها نشان میدهد که تا ۷۰ درصد از زنان در طول زندگی خود حداقل یک فیبروم رحمی را تجربه میکنند، اگرچه همه آنها علائم واضحی ندارند.
فیبروم رحم چگونه ایجاد میشود؟
علت دقیق تشکیل فیبروم رحم هنوز به طور کامل مشخص نیست، اما تحقیقات پزشکی نشان میدهد که عوامل زیر میتوانند در بروز این عارضه نقش داشته باشند:
-
تغییرات هورمونی: هورمونهای استروژن و پروژسترون، که چرخه قاعدگی را تنظیم میکنند، در رشد فیبرومها نقش کلیدی دارند. این تودهها معمولاً زمانی بزرگتر میشوند که سطح این هورمونها بالا باشد (مانند دوران بارداری) و بعد از یائسگی کوچکتر میشوند.
-
ژنتیک: سابقه خانوادگی فیبروم میتواند احتمال ابتلا به آن را افزایش دهد.
-
سن: معمولاً فیبرومها در زنان ۳۰ تا ۵۰ سال بیشتر مشاهده میشوند.
-
چاقی و اضافهوزن: شاخص توده بدنی بالا (BMI) با افزایش خطر بروز فیبروم رحم مرتبط است.
-
سبک زندگی: مصرف زیاد گوشت قرمز، نداشتن فعالیت بدنی و رژیم غذایی کمفیبر ممکن است در رشد این تودهها مؤثر باشد.
انواع فیبروم رحم
فیبرومها بسته به محل قرارگیری در رحم به سه نوع اصلی تقسیم میشوند:
-
فیبروم زیرمخاطی (Submucosal): در داخل حفره رحم رشد میکند و میتواند باعث خونریزی شدید قاعدگی و ناباروری شود.
-
فیبروم درونجداری (Intramural): در دیواره رحم قرار دارد و شایعترین نوع فیبروم است.
-
فیبروم زیرصِفاقی (Subserosal): در قسمت بیرونی رحم رشد میکند و ممکن است به اندامهای مجاور مانند مثانه یا روده فشار وارد کند.
علائم فیبروم رحم
بسیاری از زنان مبتلا به فیبروم رحم هیچ علائمی ندارند. با این حال، در برخی موارد، ممکن است نشانههای زیر مشاهده شود:
-
خونریزی شدید یا طولانیمدت قاعدگی
-
درد لگن یا احساس فشار در شکم
-
تکرر ادرار یا احساس دفع ناقص ادرار
-
یبوست یا ناراحتی گوارشی
-
درد هنگام رابطه جنسی
-
افزایش حجم شکم
-
ناباروری یا مشکلات در بارداری
چگونه فیبروم رحم تشخیص داده میشود؟
تشخیص فیبروم رحم معمولاً با استفاده از روشهای تصویربرداری انجام میشود:
-
سونوگرافی شکمی یا واژینال: رایجترین روش تصویربرداری برای بررسی اندازه و موقعیت فیبروم.
-
MRI رحم: برای مشاهده جزئیات دقیقتر، مخصوصاً در مواردی که درمان جراحی مدنظر است.
-
هیستروسکوپی: برای مشاهده داخل حفره رحم با استفاده از دوربین.
درمان فیبروم رحم
روش درمان فیبروم رحم بستگی به شدت علائم، اندازه توده، سن بیمار، تمایل به بارداری و سایر عوامل پزشکی دارد. در ادامه، گزینههای درمانی را بررسی میکنیم:
1. درمان دارویی
-
داروهای هورمونی: مانند پروژسترون، آنتاگونیستهای گنادوتروپین (GnRH) و قرصهای ضدبارداری برای کاهش خونریزی و کوچک کردن توده.
-
داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs): مانند ایبوپروفن برای کاهش درد.
-
مکملهای آهن: در موارد کمخونی ناشی از خونریزی زیاد.
2. روشهای غیرجراحی
-
آمبولیزاسیون شریان رحمی (UAE): با قطع جریان خونرسانی به فیبروم باعث کوچک شدن آن میشود. مناسب برای زنانی که قصد بارداری ندارند.
-
فرسایش فیبروم با MRI متمرکز (MRgFUS): تکنولوژی نوینی که با امواج صوتی توده را از بین میبرد.
3. جراحی
-
میومکتومی (برداشتن فیبروم): در زنانی که قصد بارداری دارند، انجام میشود. میتواند با روش لاپاراسکوپی یا باز انجام شود.
-
هیسترکتومی (برداشتن کامل رحم): گزینه قطعی برای زنانی که دیگر قصد بارداری ندارند و علائم شدید دارند.
آیا فیبروم رحم میتواند باعث ناباروری شود؟
در برخی موارد، فیبرومها بهخصوص اگر در حفره رحم یا نزدیک لولههای فالوپ باشند، میتوانند در باروری اختلال ایجاد کنند. با این حال، بسیاری از زنان با وجود داشتن فیبروم، بارداری موفقی را تجربه میکنند. اگر ناباروری وجود داشته باشد، بررسی موقعیت و اندازه فیبروم یکی از اقدامات مهم در مسیر درمان خواهد بود.
فیبروم رحم در دوران بارداری
برخی زنان در دوران بارداری برای اولینبار متوجه وجود فیبروم میشوند. در این دوران، هورمونها ممکن است موجب رشد سریعتر فیبروم شوند. اگرچه اکثر فیبرومها بارداری را تهدید نمیکنند، اما در برخی موارد ممکن است باعث موارد زیر شوند:
-
افزایش درد شکمی
-
زایمان زودرس
-
محدودیت رشد جنین
-
افزایش احتمال سزارین
پزشک ممکن است تصمیم بگیرد که در صورت بروز علائم شدید، اقدامات کنترلی ویژهای انجام دهد.
سبک زندگی و پیشگیری از رشد فیبروم
اگرچه نمیتوان به طور قطعی از بروز فیبروم جلوگیری کرد، اما با رعایت نکات زیر میتوان خطر آن را کاهش داد یا از رشد آن جلوگیری کرد:
-
داشتن رژیم غذایی متعادل، سرشار از میوه، سبزی و فیبر
-
پرهیز از مصرف گوشت قرمز و چربیهای اشباع
-
کنترل وزن
-
انجام منظم ورزش
-
پرهیز از استرس و خواب کافی
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر یکی از علائم زیر را دارید، بهتر است در اسرع وقت با متخصص زنان مشورت کنید:
-
خونریزی شدید یا غیرطبیعی قاعدگی
-
درد شدید لگنی یا شکمی
-
مشکل در ادرار یا دفع
-
مشکلات در باروری یا بارداری
-
افزایش غیرعادی حجم شکم
تشخیص به موقع میتواند از عوارض بعدی جلوگیری کند و باعث انتخاب بهترین روش درمانی شود.